KHAKHATHI DZO ḒISENDEKAHO KHA MBEU NA MULAYO WA NDINGANYISO 

Khakhathi dzo ?isenekaho kha mbeu ndi mini? 

Khakhathi dzo ḓisendekaho kha mbeu dzi katela u tambudzwa ho fhambanaho hune ha katela u tshipa, tshutshedzo nga kha vhudzekani, u shumiswa nga nḓila i songo teaho, u shoniswa kana u tsitsa tshirunzi, u rwa,  khakhathi dza muḽani, u ita zwa vhudzekani na ṅwana wau, vhupombwe ha u kombetshedzwa (u rengiselwa vhathu vhane vha ita bindu nga zwa vhudzekani), u tambudza, u dzheniswa ha zwithu kha vhudzimu na u lingedza u tshipa. 

?ithemu "Khakhathi dzo ḓisendekaho kha mbeu" ?i dovha hafhu ?a ri ḓea sia ḓiswa ḽine khaḽo ri nga sedzulusa na u pfesesa khakhathi kha vhafumakadzi. Afha ho sedzeswa nga maanḓa vhafumakadzi sa vhapondwa vha mbeu na u sa lingana ha maanḓa vhukati ha vhushaka ha vhafumakadzi na vhanna zwo bveledzwaho na u ṱuṱuwedzwa nga u sa shanduka ha kuvhonele kwa mbeu sa tshivhangi tshihulwane tsha dzikhakhathi kha vhafumakadzi. 

?ithemu "Khakhathi kha vhafumakadzi" ?i amba nyito iṅwe na iṅwe ine ya ita uri hu vhe na  khonadzeo ya u pfiswa vhuṱungu kana u tambudzwa muvhilini, nga kha vhudzekani kana muhumbuloni kana u tambula ha vhafumakadzi, hu tshi katelwa na tshutshedzo dza nyito dzenedzo, u kombetshedza na u fhuriwa pfanelo, zwi nga vha zwi tshi khou bvelela tshidzumbeni kana vhathuni. 

U tambudza nga kha vhudzekani ndi mini? 
U tambudza nga kha vhudzekani na u kombetshedza ndi mathemu  a u angaredza a vhuḓifari ho fhambanaho. Maipfi o ḓoweleaho ane a shumiswa u ṱalutshedza uhu u tambudza a katela: ?u tshipa?, ?u tshipa muthu wo bvaho nae?, ?u tshipa nga tshigwada?, ?u kombetshedzwa u ita zwa vhudzekani?, ?khakhathi dza zwa vhudzekani?, ?u tambudzwa?,  na ?u farafara hu sa ṱoḓei.? Uho vhuḓifari vhu bvela phanḓa nahone vhu thoma kha u ?ifarafara hu sa ṱoḓei na maipfi a zwa vhudzekani u swika kha u tshipa na u vhulaha mutshipiwa. Naho hu uri hu na phambano khulwane vhukati ha vhuḓifari vhune ha wanala kha masia oṱhe( phambano vhukati ha u lidzelwa mulodzi na u tshipiwa), vhunzhi ha vhuḓifari vhune ha vha tsini na tsini vhu a dzhenelana na u ṱangana, ha fheleledza ho vhanga dzitsemano kana dziphambano. 

Khakhathi dza muḽani ndi mini? 
Vhunzhi ha vhathu vha humbula uri khakhathi dza muḽani hu ambiwa u pfiswa vhuṱungu ha mivhili ya vhaḓwe vhathu, zwine zwa vhanga mafuvhalo. Khakhathi dzi angaredza u pfiswa vhuṱungu muyani. U tshinyadza thundu kana ndaka na zwone zwo angaredzwa kha dzikhakhathi. Musi ri tshi amba nga khakhathi dza muḽani, ri vha ri tshi angaredza khakhathi dzoṱhe. Musi ri tshi shumisa ipfi ?u tambudza? ri vha ri tshi khou katela na khakhathi dza muḽani. 

U tambudza ndi: 
Nḓila ya u langa nga u kombetshedza ine muthu a i shumisa kha muṅwe muthu u itela uri hu vhe ene ane a pfiwa na uri a ite zwine a funa. U tambudza ndi nḓila ya u pfisa muvhili vhuṱungu, u ḓisa nyofho, u thivhela muthu u ita zwine a funa kana u vha kombetshedza u ḓifara nga nḓila ine vha si i takalele. 

U shushedzwa hafhu zwi amba mini? 
U shushedzwa hafhu zwi amba maitele a u dovha u shushedza muthu o no ?i vhaho mupondwa wa vhutshinyi. Izwi zwi bvelela kha levele dzo fhambanaho kha sisiteme ya vhulamukanyi ha vhutshinyi na kha tshitshavha. U shushedzwa hafhu hu vha hone musi mazhendedzi (kana vhathu) vhane vha vha na vhuḓifhinduleli ha u ṱhogomela vhathu vho ponyaho vha sa iti mushumo wavho nga pfanelo, ngauralo mupondwa u dovha a tambudzwa na u pfiswa vhuṱungu. 

U shushedzwa hafhu hu nga bvelela fhethu hu tevhelaho kha sisiteme ya vhulamukanyi: 
* Mapholisani 
* Kha tshumelo dza mutakalo 
* Dzikhothe 

U ḓea vhapondwa maanḓa zwi amba mini? 
Madzangano a vhadzulapo a nga ita mushumo muhulwane wa u fhungudza u shushedzwa hafhu ha vhapondwa nga u ṋetshedza mazhendedzi o teaho khathihi na vhadzulapo mafhungo o teaho. U ḓea vhapondwa maanḓa na u ita uri mazhendedzi a vhe na vhuḓifhinduleli ndi zwithu zwa ndeme vhukuma malugana na u fhelisa zwiwo zwa u shushedzwa hafhu kha sisiteme ya vhulamukanyi ha vhutshinyi. Mupondwa ndi muthu muṅwe na muṅwe o tambulaho kana o lozwaho zwiṅwe zwithu nga mulandu wa vhutshinyi, hone u ḓea maanḓa zwi tshi amba ?u fha maanḓa?. Ngauralo u ḓea vhapondwa maanḓa zwi amba: u ḓea vhathu vhe vha tambula maanḓa. 

Nḓila ya u fara vhapondwa? 
* Pfanelo ya u ṱhonifhiwa 
* Pfanelo ya u ṋetshedzwa mafhungo 
* Pfanelo ya u wana mafhungo 
* Pfanelo ya u wana ngeletshedzo ya mulayo 
* Pfanelo ya u tsireledzwa 
* Pfanelo ya u wana ndiliso 
* 
Mbetshelo dza Mulayotewa ndi dzifhio? 

Pfanelo dza u sa itelwa dzikhakhathi na u tambudzwa vhathuni na hayani. 

Mulayotewa u ṋetshedza muṅwe na muṅwe pfanelo ya mbofholowo na tsireledzo ya muthu kha khakhathi dzoṱhe dzo fhambanaho. 

Pfanelo ya u fariwa nga u lingana mushumoni 

Mulayotewa u bula uri muthu muṅwe na muṅwe a songo ṱalulwa kana u khethululwa mushumoni. Izwi zwi amba uri vhanna na vhafumakadzi vha tea u farwa nga u lingana mishumoni. Vhoṱhe vhanna na vhafumakadzi vha na pfanelo ya u shuma fhethu hu si na u tambudzwa nga kha vhudzekani. 

Mulayotibe wa Milandu ya zwa Vhudzekani 

Mulayotibe u na Mulayotibe wa Mvetamveto wa nga ha Milandu ya zwa vhudzekani une wa shumana na : 
* Milandu ya zwa vhudzekani nga u angaredza 
o U lapfiswa ha ṱhalutshedzo ya u tshipa u itela u katela u ita zwa vhudzekani nga nnḓa ha thendelo ya muṅwe muthu na u vha mulandu une wa katela zwa mbeu. Izwi zwi amba uri mufumakadzi na ene a nga vhonwa mulandu wa u tshipa. 
o Nyito dza zwa vhudzekani dzo tou kombetshedzwaho; 
o ṱhuṱhuwedzo ine ya ita uri hu itwe zwa vhudzekani 
o U shumisa zwidzidzivhadzi u itela u ita zwa vhudzekani 
o U ita zwa vhudzekani na ṅwana wau. 

Nḓila dzine muthu ane a khou tambudza a dzi shumisa u laula: 
>U shushedza 
>U tambudza muyani 
>U khethulula 
>U nyadza, u hanedza na u pomoka 
>U shumisa vhana 
>U shumisa vhu?alu 
>Tshumiso mmbi ya ikonomi 
>U kombetshedza na u shushedza 


